Obowiązki i prawa notariusza

Obowiązki i prawa notariusza

A. Obowiązki notariusza

B. Prawa notariusza

A. Obowiązki notariusza

  1. Do obowiązków notariusza należy w szczególności:
  2. stałe podnoszenie kwalifikacji zawodowych (art. 17),
  3. sumienne wykonywanie obowiązków (art. 17 w związku z art. 15),
  4. zachowanie tajemnicy zawodowej (art. 18),
  5. niepodejmowanie zatrudnienia poza notariatem (art. 19),
  6. utrzymywanie czynnej kancelarii (art. 20 i 21),
  7. opłacanie składki na potrzeby samorządu notarialnego (art. 23),
  8. obliczanie, pobieranie i przekazywanie podatków i opłaty skarbowej (art. 7),
  9. uczestniczenie w walnych zgromadzeniach izby notarialnej (art. 29).

Stałe podnoszenie kwalifikacji zawodowych

   Ogromna rola notariatu w obrocie prawnym oraz odpowiedzialność notariusza wobec stron, które w zaufaniu do jego wiedzy i staranności powierzyły mu sporządzenie czynności, nakładają na notariuszy obowiązek nieustannego pogłębiania posiadanej wiedzy, w szczególności poprzez lekturę orzecznictwa sądowego, komentarzy, monografii, oraz śledzenia na bieżąco zmieniających się przepisów. Służyć temu mają również szkolenia i wykłady organizowane przez samorząd notarialny. Ponadto korzystne dla podnoszenia kwalifikacji zawodowych notariusza jest podejmowanie pracy naukowej lub dydaktycznej, o ile nie koliduje ona z pracą w kancelarii

Sumienne wykonywanie obowiązków 

   Sumienność w wykonywaniu zawodu notariusza przejawiać się winna w pierwszej kolejności w dołożeniu należytej staranności przy dokonywaniu czynności notarialnych. Wpływ na zachowanie należytej staranności mają poziom wiedzy i nabytej praktyki notariusza, przymioty jego charakteru, oraz bezstronność wobec stron czynności. Należyta staranność winna znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowości, czytelności i przejrzystości dokonywanych czynności notarialnych, oraz oparciu ich na właściwych i niezbędnych dokumentach. Ponadto należyta staranność przejawiać się winna w gotowości do dokonania czynności w warunkach wymagających pewnej niewygody czy zwiększonego nakładu pracy, np. dokonania jej poza kancelarią lub po godzinach urzędowania i to bez względu na rodzaj czynności i wysokość taksy notarialnej. Przy dokonywaniu czynności lub udzielaniu informacji notariusz winien wykazać maksymalną cierpliwość i wyrozumiałość dla klientów, a także sporą dozę dyplomacji czy wręcz delikatności. Należyta staranność przejawiać się również winna w zachowaniu całkowitej bezstronności wobec uczestników czynności notarialnej, którzy powinni mieć do notariusza pełne zaufanie i poczucie, że nie reprezentuje on interesów tylko jednej ze stron. Takie usytuowanie notariusza wobec stron wyróżnia go wśród zawodów prawniczych i jest następstwem nadania mu charakteru osoby zaufania publicznego. Dla pełniejszego ustawowego zabezpieczenia bezstronności notariusza wprowadzono w art. 84 prawa o notariacie zakaz dokonywania czynności przez notariusza w sytuacji, gdy czynność dotyczy jego małżonka, osoby z oznaczonego kręgu krewnych i powinowatych, osób związanych z nim stosunkiem opieki, kurateli czy przysposobienia, oraz innych osób bliskich. 

Zachowanie tajemnicy zawodowej

  • Obowiązek zachowania tajemnicy wynika z zaufania, jakim strony czynności obdarzyły notariusza, powierzając mu informacje dla nich istotne lub mające charakter osobisty. Naruszenie obowiązku zachowania tajemnicy polegać może na udzieleniu informacji ustnej lub pisemnej osobie nieuprawnionej, wydaniu jej wypisu aktu lub odpisu innego dokumentu notarialnego. Konsekwencją zaliczenia przez nowy kodeks karny notariusza do kategorii funkcjonariuszy publicznych, jest uznanie powyższych uchybień za naruszenie tajemnicy służbowej, co rodzi odpowiedzialność karną przewidzianą art. 266 § 2 kodeksu karnego (kara pozbawienia wolności do 3 lat). Może się również zdarzyć, że w konkretnej sytuacji ujawnienie pewnych faktów stanowić może naruszenie tajemnicy państwowej.  W celu ochrony interesów stron czynności notarialnych i dla zapobieżenia uzyskania informacji o dokonanej czynności przez osoby niepowołane, prawo o notariacie precyzyjnie określa krąg osób uprawnionych do otrzymania wypisu, odpisu lub informacji o czynności lub okolicznościach jej dotyczących. Zgodnie z art. 110 § 1 wypisy aktu notarialnego wydaje się stronom aktu, osobom dla których zastrzeżono w akcie prawo otrzymania wypisu, ich następcom prawnym, a także innym osobom za zgodą stron lub na podstawie prawomocnego postanowienia sądu okręgowego, w którego okręgu znajduje się kancelaria notariusza. Informacje pisemne i inne dokumenty wydaje się osobom, na których żądanie czynność została dokonana, oraz osobom, których czynność dotyczy, jeżeli wynika to z treści czynności. Informacji ustnych udziela się tylko podmiotom uprawnionym do otrzymania wypisu. Wyjątek od wyżej wskazanych zasad stanowią przepisy nakładające na notariusza obowiązek przesyłania wypisów aktów notarialnych, odpisów lub informacji o dokonanych czynnościach do sądów lub urzędów.

Niepodejmowanie zatrudnienia poza notariatem 

   Notariusz nie może podejmować zatrudnienia bez zgody rady właściwej izby notarialnej, z wyjątkiem zatrudnienia w charakterze pracownika naukowego, dydaktycznego i naukowo-dydaktycznego. Notariuszowi nie wolno podejmować zajęcia, które by przeszkadzało w pełnieniu obowiązków albo mogło uchybiać powadze wykonywanego zawodu. Nie wolno mu w szczególności zajmować się handlem, przemysłem, pośrednictwem i doradztwem w interesach. Ustawa nie wskazuje wyraźnie, czy notariusz może uczestniczyć w spółkach kapitałowych prawa handlowego. O zamiarze dozwolonego przez ustawę zatrudnienia notariusz zobowiązany jest zawiadomić prezesa rady właściwej izby notarialnej. Rada rozstrzyga, czy podjęcie zatrudnienia nie przeszkadza w wypełnianiu obowiązków lub nie uchybia powadze zawodu. Decyzja rady może być przez notariusza zaskarżona do Krajowej Rady Notarialnej, której decyzja jest ostateczna. 

Utrzymywanie czynnej kancelarii 

Kancelaria powinna być czynna w dni powszednie (w zasadzie we wszystkie), co najmniej 6 godzin dziennie. Kancelaria może być uznana za czynną tylko wtedy, gdy urzęduje w niej notariusz, lub gdy notariusz dokonuje czynności notarialnych poza kancelarią. Natomiast fakt, iż w kancelarii znajdują się pracownicy administracyjni lub aplikanci nie wystarcza dla uznania kancelarii za czynną. W szczególnych sytuacjach kancelaria może być czynna w niedziele i święta. Zapewnieniu ciągłości pracy kancelarii służą też przepisy prawa o notariacie dotyczące zastępowania notariusza w czasie, gdy nie może on pełnić swoich obowiązków. W zależności od przewidywanego okresu trwania niemożności pełnienia obowiązków, prawo o notariacie wyróżnia wyznaczenie zastępcy samodzielnie przez notariusza (na nie więcej niż 3 dni) i zawiadomienie o tym fakcie prezesa rady izby notarialnej, oraz wyznaczenie zastępcy w porozumieniu z prezesem rady izby notarialnej (gdy nieobecność notariusza ma trwać dłużej niż 3 dni, nie dłużej jednak niż 3 miesiące). Zastępcą notariusza może być asesor notarialny lub emerytowany notariusz. Jeżeli notariusz, wskutek nieprzewidzianych okoliczności, nie pozostawił w kancelarii zastępcy, wyznacza go prezes rady właściwej izby notarialnej. 

Opłacanie składek na potrzeby samorządu notarialnego

Notariusze, podobnie jak reprezentanci innych wolnych zawodów, zobowiązani są wpłacać składkę na potrzeby swojego samorządu. Wysokość składki ustala Krajowa Rada Notarialna. Obecnie składka wynosi 2,5 % pobranej taksy notarialnej, lecz nie mniej niż 700 złotych miesięcznie. Środki uzyskane przez samorząd notarialny wydatkowane są m. in. na: organizowanie szkoleń notariuszy, asesorów i aplikantów, budowę i wyposażanie siedzib izb notarialnych, płace pracowników, oraz na potrzeby Krajowej Rady Notarialnej.

Udział w walnych zgromadzeniach izby notarialnej

Każdy notariusz zobowiązany jest uczestniczyć w walnym zgromadzeniu izby notarialnej, której jest członkiem. W szczególności nie może w czasie trwania zgromadzenia dokonywać czynności notarialnych w kancelarii lub poza nią. Nieobecność notariusza na zgromadzeniu usprawiedliwić mogą jedynie poważne okoliczności np. zdrowotne, rodzinne. Brak takiego usprawiedliwienia winien skutkować zastosowaniem kary dyscyplinarnej. 

B. Prawa notariusza 

Do praw notariusza zaliczyć należy:

  1. prawo do wynagrodzenia (art. 5),
  2. prawo głosu na walnym zgromadzeniu izby notarialnej,
  3. czynne i bierne prawo wyborcze na stanowiska w organach samorządu notarialnego i sądownictwie dyscyplinarnym,
  4. prawo do ochrony przy wykonywaniu obowiązków, analogicznej do ochrony funkcjonariuszy publicznych (art. 2)

Prawo do wynagrodzenia 

   Prawo do wynagrodzenia jest chyba najważniejszym prawem notariusza, gdyż godziwe wynagrodzenie jest jedną z podstawowych gwarancji niezależności notariatu. Stanowi ono materialne zabezpieczenie funkcjonowania kancelarii, oraz zapewnia notariuszowi i jego rodzinie środki utrzymania, uwalniając go tym samym od poszukiwania dodatkowych źródeł dochodu (a jego możliwości w tym względzie są ustawowo znacznie ograniczone). Zgodnie z art. 89 § 1 Prawa o notariacie, strony czynności notarialnej odpowiadają solidarnie za wynagrodzenie należne notariuszowi. 
Podstawowym aktem prawnym regulującym kwestie wynagrodzenia (taksy) notariusza jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 roku w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz. U. Nr 148, poz. 1564). Ponadto wynagrodzenia notariusza dotyczą inne szczegółowe akty prawne, np. w sprawie wynagrodzenia notariusza za czynności związane z przekazywaniem zakładowych budynków mieszkalnych, w sprawie wynagrodzenia notariusza za czynności notarialne podwyższenia kapitału akcyjnego lub połączenia niektórych banków czy w sprawie określenia stałych opłat notarialnych za czynności związane z utworzeniem spółek zarządzających portami lub przystaniami morskimi. 
Rozporządzenie w sprawie taksy notarialnej określa maksymalne stawki wynagrodzenia notariusza, mogą więc one podlegać negocjacjom.

 

Prawo głosu na walnym zgromadzeniu izby notarialnej 

   Notariusz ma obowiązek uczestniczyć w walnym zgromadzeniu notariuszy izby, na którym podstawowym przejawem jego aktywności jest udział w głosowaniu uchwał tego organu. Głosowania odbywają się jawnie, z wyjątkiem głosowań dotyczących wyborów do organów samorządu i sądu dyscyplinarnego. Dla ważności uchwały walnego zgromadzenia konieczne jest kworum wynoszące połowę członków izby, dlatego tak ważna (i jednocześnie obligatoryjna) jest obecność notariuszy na zgromadzeniu. 

Bierne i czynne prawo wyborcze do organów samorządu notarialnego

   Każdy notariusz ma prawo być wybrany do rady izby notarialnej, sądu dyscyplinarnego lub na stanowisko rzecznika sądu dyscyplinarnego. Ponadto każda izba ma prawo wybrać jednego notariusza do składu Krajowej Rady Notarialnej. Notariusz jest pozbawiony biernego prawa wyborczego na okres 3 lat w przypadku orzeczenia względem niego kary dyscyplinarnej w postaci nagany lub kary pieniężnej. 
Czynne prawo wyborcze przysługuje każdemu notariuszowi i nie można go tego prawa pozbawić nawet w przypadku orzeczenia kary dyscyplinarnej. 

[ opracowano na podstawie: Piotr Langowski, Notariat, Wyd. Prawnicze Lex , 1999 ]

Zaloguj się aby móc dodawać komentarze
  • Brak komentarzy