Sądownictwo dyscyplinarne

Sądownictwo dyscyplinarne

   Zgodnie z art. 50 prawa o notariacie, notariusz odpowiada dyscyplinarnie za przewinienia zawodowe, w tym za oczywista i rażącą obrazę przepisów prawnych, uchybienia powadze lub godności zawodu, jak również za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC. Odpowiedzialność dyscyplinarna nie wyłącza innych rodzajów odpowiedzialności, np. cywilnej lub karnej.  
Notariusz odpowiada zatem dyscyplinarnie za:

  • przewinienia zawodowe - są nimi naruszenia obowiązków notariuszy, polegające np. na niezachowaniu tajemnicy, podjęciu zajęcia lub zatrudnienia bez zgody rady izby notarialnej lub przeszkadzającego w wykonywaniu obowiązków, nie uczestniczeniu w walnym zgromadzeniu, nie odprowadzaniu składki na samorząd; mogą mieć one bardzo różny ciężar gatunkowy i w pewnych sytuacjach stanowić nawet przestępstwa,
  • uchybienie powadze lub godności zawodu - przyczyny odpowiedzialności należące do tej grupy są trudne do jednoznacznej oceny, gdyż mają często charakter bardzo subiektywny i mogą być różnie interpretowane w zależności od poglądów i charakteru osoby oceniającej.

Sądownictwo dyscyplinarne notariuszy jest dwuinstancyjne: w pierwszej instancji orzeka sąd dyscyplinarny izby notarialnej, w drugiej instancji Wyższy Sąd Dyscyplinarny. Sędziowie dyscyplinarni wybierani są przez właściwe walne zgromadzenia izb notarialnych na trzyletnia kadencję. Członkami sądu mogą być tylko notariusze, ustawa nie przewiduje powołania do jego składu np. sędziów zawodowych.

Sąd dyscyplinarny orzeka w składzie trzyosobowym, Wyższy Sąd Dyscyplinarny w składzie pięcioosobowym. Skład orzekający jest wyznaczany przez prezesa sądu dyscyplinarnego. Stronami postępowania przed sądem dyscyplinarnym są obwiniony i rzecznik dyscyplinarny, pełniący w tym postępowaniu rolę oskarżyciela publicznego (prokuratora). Rzecznikami sądów dyscyplinarnych i Wyższego Sądu Dyscyplinarnego są notariusze wybrani odpowiednio przez walne zgromadzenia izb notarialnych oraz przez Krajową Radę Notarialną na okres trzech lat. Obwinionym może być notariusz, jak również asesor i aplikant notarialny. W postępowaniu może występować samodzielnie albo ustanowić obrońcę spośród notariuszy lub adwokatów. 
Wszczęcie postępowania może nastąpić wyłącznie na wniosek Ministra Sprawiedliwości lub rady właściwej izby notarialnej. Nie można wszcząć postępowania, a wszczęte ulega umorzeniu, po upływie 3 lat od dokonania czynu. Jeżeli jednak czyn zawiera znamiona przestępstwa, do okresu jego przedawnienia stosuje się przepisy kodeksu karnego. W aktualnym stanie prawnym postępowanie dyscyplinarne jest jawne. Postępowanie w pierwszej instancji winno być zakończone w terminie miesiąca od daty wpływu wniosku o jego wszczęcie (termin instrukcyjny). 

   Sąd dyscyplinarny uzasadnia na piśmie swoje orzeczenie w ciągu 7 dni od jego ogłoszenia i doręcza stronom postępowania. 

 Zgodnie z art. 51 prawa o notariacie karami dyscyplinarnymi są:

  1. upomnienie - najłagodniejsza kara dyscyplinarna, nie rodzi dalej idących skutków, jednakże odpis prawomocnego orzeczenia dołącza się do akt osobowych obwinionego,
  2. nagana - jej wymierzenie pociąga za sobą zakaz udziału w organach samorządu notarialnego i w sądownictwie dyscyplinarnym przez okres 3 lat, podlega też ujawnieniu w aktach personalnych obwinionego,
  3. kara pieniężna - może być orzeczona w wysokości nie wyższej niż pięciokrotne przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw, lecz nie niższej od połowy tego wynagrodzenia; kara wpływa na rzecz Skarbu Państwa, jej orzeczenie rodzi analogiczne skutki jak nagana,
  4. pozbawienie prawa prowadzenia kancelarii - najbardziej dolegliwa spośród kar dyscyplinarnych.

Orzeczenie kary pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii jest podstawą odwołania notariusza przez Ministra Sprawiedliwości (art. 16 § 1 pkt 4 prawa o notariacie).

Po upływie 3 lat od uprawomocnienia się orzeczenia orzekającego karę upomnienia, nagany lub karę pieniężną, a w przypadku kary pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii - po upływie 5 lat, minister na wniosek ukaranego zarządza usunięcie odpisu orzeczenia z akt osobowych, jeżeli w tym czasie nie wydano przeciwko ukaranemu innego orzeczenia dyscyplinarnego. Jest to więc swoiste "zatarcie skazania". 
   Stronom przysługuje odwołanie od orzeczenia sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji do Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w terminie 14 dni od doręczenia im orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Termin ten, analogicznie jak we wszystkich procedurach sądowych, jest terminem zawitym. Odwołanie wnosi się do sądu pierwszej instancji, który powinien przesłać je wraz z aktami sprawy w terminie 7 dni od daty wpływu Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu. 

Orzeczenie dyscyplinarne jest prawomocne, jeżeli nie zostało w terminie zaskarżone, odwołanie wniesione w terminie zostało cofnięte, albo jeżeli zostało wydane przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny. Odpis prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego przesyłany jest do Ministra Sprawiedliwości oraz składany w aktach osobowych notariusza. 

Od orzeczenia wydanego przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny przysługuje obwinionemu, rzecznikowi dyscyplinarnemu, Ministrowi Sprawiedliwości, Rzecznikowi Praw Obywatelskich oraz Krajowej Radzie Notarialnej kasacja do Sądu Najwyższego. Kasacja jest zatem środkiem zaskarżania prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie. Tym sposobem zapewniony jest nadzór sądowy (sądu państwowego) nad sądownictwem dyscyplinarnym.

Zgodnie z art. 69 Prawa o notariacie, w sprawach nie uregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania karnego. Postępowanie dyscyplinarne jest bowiem postępowaniem „quasi-karnym”, o charakterze represyjnym.

Koszty postępowania dyscyplinarnego wykładają organy samorządu notarialnego. Ostateczny rozkład tych kosztów uzależniony jest od wyniku postępowania. W razie prawomocnego ukarania kosztami obciąża się notariusza. Uniewinnienie zwalnia obwinionego z obowiązku pokrycia kosztów.

Zaloguj się aby móc dodawać komentarze
  • Brak komentarzy