Nadzór nad notariatem

Nadzór nad notariatem

Nadzór sprawowany przez Ministra Sprawiedliwości

 Obecnie obowiązujące prawo o notariacie daje Ministrowi Sprawiedliwości daleko idące prerogatywy w zakresie nadzoru, zarówno nad notariuszami jak i nad ich samorządem. Przez pojęcie nadzoru rozumieć tu należy prawo stałej kontroli oraz możliwość wiążącego oddziaływania na podmiot nadzorowany, w zakresie określonym przepisami. Nadzór ten może wykonywać Minister osobiście, za pośrednictwem prezesów sądów apelacyjnych, sądów okręgowych oraz przez wyznaczone osoby np. notariuszy zatrudnionych w Ministerstwie lub sądach dla wykonywania nadzoru. Przepisy regulujące zagadnienia nadzoru znajdują się w samym prawie o notariacie, jak też w wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 42 § 2 rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 roku w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego (Dz. U. Nr 42, poz. 188).

Na podstawie wyżej wskazanych przepisów wyróżnić można następujące formy i przejawy nadzoru:

  1. nad notariuszami:
    • podejmowanie decyzji kształtujących sprawy zatrudnienia notariuszy przez ich powoływanie, wyznaczanie siedzib kancelarii i odwoływanie (art. 10 i 26 ustawy),
    • kształtowanie wynagrodzenia notariuszy przez wydawanie przepisów dotyczących taksy notarialnej (art. 5 ustawy),
    • kontrola dokonanych czynności notarialnych, wykonywana w formie wizytacji, lustracji oraz oceny działalności notariuszy na podstawie protokołów, sprawozdań rocznych i bilansów sporządzanych przez organy samorządu notarialnego (§ 1 rozporządzenia); negatywne wyniki dwóch kolejnych wizytacji mogą być podstawą odwołania notariusza przez Ministra Sprawiedliwości (art. 16 § 3 ustawy),
    • prawo żądania wszczęcia wobec notariusza postępowania dyscyplinarnego (art. 45 ustawy),
    • badanie zasadności skarg i wniosków dotyczących pracy notariusza   (§ 4 rozporządzenia),
  2. nad organami samorządu notarialnego:
    • nadzór nad uchwałami organów samorządu notarialnego, przejawiający się w obowiązku wysyłania Ministrowi uchwał, protokołów walnych zgromadzeń notariuszy oraz sprawozdań i bilansów rocznych w ciągu 14 dni od ich podjęcia lub sporządzenia (art. 46 ustawy), oraz w możliwości zaskarżenia tych uchwał przez Ministra do Sądu Najwyższego (art. 47),
    • uprawnienie do żądania podjęcia uchwał przez organy samorządu notarialnego (art. 48 ustawy),
    • nadzór nad przebiegiem walnych zgromadzeń notariuszy izb notarialnych i podejmowanymi uchwałami przez udział w nich prezesa sądu apelacyjnego, wyznaczonego sędziego wizytatora lub innej osoby (§ 4 rozporządzenia),
    • badanie działalności rad izb notarialnych, w szczególności z zakresu ich czynności nadzorczych i szkoleniowych, m. in. przez analizowanie działalności nadzorczej wykonywanej wobec notariuszy przez organy samorządu,
    • organizowanie narad powizytacyjnych i konferencji szkoleniowych notariuszy (§ 1 rozporządzenia),
    • ustalanie kierunków nadzoru nad notariatem,
    • ustalanie planu siedzib kancelarii notarialnych (§ 11 rozporządzenia),
    • badanie i ocenianie materiałów i propozycji z zakresu nadzoru i wydawanie w tych sprawach odpowiednich poleceń (§ 12 rozporządzenia)

Nadzór wykonywany przez organy samorządu notarialnego 

   Nadzór organów samorządu notarialnego jest formą nadzoru zawodowego, wykonywanego przez samych notariuszy. Jest on sprawowany przez radę izby notarialnej w stosunku do notariuszy prowadzących kancelarię na obszarze właściwości danej izby. Rada izby wykonuje nadzór przez swoich członków oraz przez innych wyznaczonych notariuszy. Nadzór ten, w odróżnieniu od nadzoru sprawowanego przez Ministra Sprawiedliwości, nie obejmuje działalności organów samorządu notarialnego, a jedynie samych notariuszy, asesorów i aplikantów. 

Wyróżnić można następujące formy i sposoby nadzoru sprawowanego przez radę izby:

  • wizytacje w kancelariach notarialnych obejmujące całokształt działalności kancelarii, dokonywane nie rzadziej niż raz na 3 lata. Notariusz, który przeprowadził wizytację sporządza z niej protokół i składa go radzie izby notarialnej. Rada przedstawia odpis protokołu Ministrowi Sprawiedliwości w ciągu 2 miesięcy od wizytacji. Wizytacja, oprócz badania prawidłowości dokonanych czynności notarialnych, obejmuje również sprawdzenie zabezpieczenia dokumentów, wyposażenia i wystroju kancelarii, liczebności i kompetencji personelu i innych spraw dotyczących funkcjonowania samej kancelarii,
  • sprawowanie stałego nadzoru nad przestrzeganiem przez notariuszy, asesorów i aplikantów powagi i godności zawodu, przejawiającego się między innymi podejmowaniem uchwał dotyczących tych zagadnień,
  • rozpatrywanie skarg i wniosków dotyczących działalności notariusza i funkcjonowania kancelarii.

Negatywne wyniki dwóch kolejnych wizytacji, prowadzonych przez osobę wyznaczoną przez radę izby notarialnej, mogą być - analogicznie jak przy nadzorze państwowym - podstawą odwołania notariusza przez Ministra Sprawiedliwości. 

[ opracowano na podstawie: Piotr Langowski, Notariat, Wyd. Prawnicze Lex , 1999 ]

Zaloguj się aby móc dodawać komentarze
  • Brak komentarzy